Bestaat afval niet?

Resten Voeding Nevenstromen

Voedsel komt van bij de boer, belandt op ons bord en de resten verdwijnen in de vuilbak. Logisch toch? Of niet? Leidt deze manier van denken tot een stabiele, duurzame en eerlijke voedselproductie?

Van lineair naar circulair

Natuurlijke ecosystemen verlopen in kringlopen waarin grondstoffen telkens opnieuw benut worden. Afval of verspilling bestaat in deze natuurlijke kringlopen dus niet. Al het biologisch materiaal verteert tot bouwstenen voor nieuw leven. Ondanks dit circulaire aspect van onze planeet, verstoort de mens met zijn lineair gedachtegoed deze natuurlijke balans grondig.

In de huidige vooral lineaire economie produceren we, consumeren we en creëren we afval. De verwerking van dat afval kost de maatschappij handenvol geld en is verre van duurzaam op het vlak van klimaat en gezondheid. Bovendien putten we bestaande grondstoffen uit en heeft de ontginning vaak een grote impact op het landschap, klimaat en welzijn van mens en dier.

Het goede nieuws is dat het anders kan. De bewustwording rond de problematiek wordt steeds groter. We zien de laatste jaren namelijk een verschuiving naar een circulair gedachtegoed. Zo blijkt uit de opkomende bio-economie. “De bio-economie start met de productie van hernieuwbare biologische grondstoffen en verwerkt deze grondstoffen en afvalstromen tot waardevolle producten zoals voedsel, diervoeder, biogebaseerde producten en bio-energie.” (EWI, 2021). Voor een goed functionerende bio-economie is het wel cruciaal dat elke partner in de keten zijn steentje bijdraagt in de zoektocht naar duurzame oplossingen. Bovendien vloeien deze oplossingen het best voort uit sectoroverschrijdende samenwerkingen om de volledige kringloop te sluiten.

Als speerpuntcluster en innovatieplatform van de agrovoedingsindustrie ondersteunt ook Flanders’ FOOD zijn leden bij de overgang naar een circulaire bio-economie. Zo ontwikkelt Flanders’ FOOD momenteel een strategische onderzoeks- en innovatieagenda voor de volgende 10 jaar om nevenstromen uit het Vlaamse agrovoedingslandschap beter te benutten. Een aspect dat ook nu al aan bod komt in het projectengamma van Flanders’ FOOD.

Circulariteit in de landbouw

Belangrijke aspecten van duurzaamheid in de primaire sector zijn o.a. biodiversiteit behouden, een evenwichtige nutriëntenbalans van de bodem, water slim gebruiken en uitstoot van broeikasgassen verminderen. Ook verspilling voorkomen of nevenstromen opwaarderen kan de duurzaamheid van de sector sterk verhogen (Fig. 1). Hoogwaardige valorisatie van restmateriaal gebeurt al voor een groot stuk in de veeteelt. Denk maar aan gelatine uit bindweefsel of stremsel uit de lebmagen van kalveren.

Omgekeerde waardedriehoek

Cascade voor de kringloop voedselverlies en -reststromen van producent tot en met consument (OVAM)

Maar ook vanuit de akkerteelt en tuinbouw zijn er nog verschillende opportuniteiten. Neem nu snijresten van gewassen die na de oogst achterblijven op het veld. Die worden nu meestal ingeploegd of gefermenteerd tot biogas, terwijl ze vaak nog rijk zijn aan nutriënten geschikt voor veevoeder of zelfs menselijke consumptie. Gelukkig zijn er vele projecten die inzetten op deze hoogwaardige valorisatie, zoals het landbouwtraject HappyCliMi of voluit Happy Climate Milk. Het doel van dat project is namelijk om nieuwe voederrantsoenen voor melkvee te ontwikkelen op basis van nevenstromen en grondstoffen met methaanreducerende eigenschappen, zoals bierdraf. Zo biedt het project perspectieven aan de melkindustrie om o.a. de doelstellingen van het Convenant Enterische Emissies Rundvee tegen 2030 te behalen.

Oproep

Heeft uw bedrijf nevenstromen of grondstoffen ter beschikking en wilt u die laten testen op methaanreducerende eigenschappen voor veevoeder? Neem dan contact op met Ellen Martens

Waardecreatie was ook de opzet van het interregionaal Food from Food project. Het doel van dat project was namelijk een netwerk van kennis, ervaring en technologische faciliteiten uit te werken rond de valorisatie van nevenstromen uit de agrovoedingsindustrie. Dat leidde tot unieke opwaarderingen zoals een bakmix van afgekeurde bananen of verfrissende zomerdrankjes op basis van afgedankte komkommers.

Naast valorisatie van nevenstromen zijn ook duurzame ontginning en transport belangrijke pijlers van een circulaire bio-economie. Soja-eiwitten zijn bijvoorbeeld kwalitatief heel interessant, maar voor een biodivers voedselsysteem hebben we ook andere nutritioneel interessante eiwitten nodig. Dat stelt ons voor een groot probleem omdat de vraag naar kwalitatieve eiwitten wereldwijd sterk stijgt. Gelukkig spoort deze problematiek ook onderzoekers aan om de lokale teelt van nieuwe eiwitbronnen onder de loep te nemen. Niet vies van algen, insecten of waterlinzen? Goed nieuws, de projecten ValgOrize, SUSINCHAIN en LemnaPro onderzoeken het potentieel van deze eiwitbronnen.

Circulariteit in de voedingsindustrie

De voedingsindustrie zet zich al jaren in om verliezen in de keten te voorkomen of verder te verwerken. Maar naast bedrijfsinitiatieven zijn ook sectoroverschrijdende samenwerkingen opnieuw van belang om de volledige kringloop te kunnen sluiten. Flanders’ FOOD faciliteert samenwerkingen door zijn kennis en netwerk ter beschikking te stellen en samen naar oplossingen te zoeken aan de hand van innovatieve projecten.

Zo had het collectief onderzoeks- en ontwikkelingsproject OPTIVEG als doel de houdbaarheid van verse versneden groenten te verlengen. Hierop verder bouwend onderzoekt het lopende collectief project CIRCOPACK wat het meest geschikte verpakkingsmateriaal is voor verschillende types levensmiddelen. Betere bewaartechnieken zijn namelijk cruciaal om verspilling te voorkomen. Bedrijven die geïnteresseerd zijn om hun productieproces te optimaliseren om zo voedselverspilling te voorkomen kunnen bovendien een beroep doen op de infrastructuur in de Food Pilot van Flanders’ FOOD en ILVO.

Om nevenstromen op te waarderen is er ook heel wat kennis nodig. Welke componenten in de stroom zijn bijvoorbeeld interessant? Hoe kunnen we die componenten extraheren? En wat zijn mogelijke toepassingen voor deze stroom?

In het collectieve onderzoeksproject NoWaste werden bijvoorbeeld groente- en fruitnevenstromen gekarakteriseerd, terwijl het lopend onderzoeksproject Effsep dieper ingaat op de extractie van macrocomponenten uit dergelijke stromen. Of wat dacht je van blancheerwater uit de aardappelverwerking? Dat zit namelijk nog vol zetmeel en suikers, waarvan de toepassingen in het collectief project Sucr’eau momenteel verder uitgespit worden. Het Europese project Model2Bio zoekt dan weer naar manieren om stromen te matchen met toepassingen aan de hand van een modelleringstool.

Daarnaast gingen ook bedrijven volop aan de slag met specifieke stromen. In het coöperatief bedrijfsproject ValorHerb veroverden weggegooide kruidensteeltjes nieuwe markten. Groene kruidensteeltjes vonden namelijk hun toepassing in drops voor culinaire creaties, terwijl houtige steeltjes nuttig bleken als voeder voor biggen of als grondverbeteraar. Daarnaast kreeg ook minder esthetisch klein rood fruit een herbestemming tot sportgel of -snack dankzij het Optiberry project. In dezelfde lijn zoekt het lopende project DEMETER naar efficiënte omzettingen voor substandaard groenten.

Conclusie

Een circulaire bio-economie is dus meer dan alleen nevenstromen opwaarderen. Toch is de valorisatie van deze stromen onmisbaar in een circulaire voedselketen, op voorwaarde dat vraag en aanbod in evenwicht blijven.

Heeft u innovatieve projectideeën die kaderen binnen de circulaire bio-economie?

Dit artikel is geïnspireerd op een recent gepubliceerd artikel van VLAIO (Katie Van den Bulck).

Klik hier voor het volledige artikel

Bronnen

  • Ellen MacArthur Foundation. (2011, Augustus 28). Explaining the Circular Economy and How Society Can Re-think Progress | Animated Video Essay. Opgehaald van YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=zCRKvDyyHmI
  • EWI. (2021, Juli 20). Bio-economie. Opgehaald van EWI-Vlaanderen: https://www.ewi-vlaanderen.be/onze-opdracht/ondernemende-economie/bio-economie
  • Flanders' FOOD. (2019, Februari 07). Innovatiemanagers aan het woord - Circulaire Economie. Opgehaald van Flanders' FOOD: https://www.flandersfood.com/nl/artikel/2019/02/07/innovatiemanagers-aan-het-woord
  • OVAM. (2021). Actieplan Voedselverlies en Biomassa(rest)stromen Circulair 2021-2025 . OVAM - Vlaamse Overheid.
  • Van den Bulck, Katie. (2021, Juli 23). Van veld naar vork: circulaire economie en voeding. Opgehaald van Agentschap Innoveren & Ondernemen: https://www.vlaio.be/nl/begeleiding-advies/dossiers/circulaire-economie/van-veld-naar-vork-circulaire-economie-en-voeding