Projecten

AgriFood 4.0

Visieontwikkeling rond de agri 4.0 - food 4.0 koppeling als enabler voor de groei van de Vlaamse aardappel- en groentenverwerkende sector

PROBLEEMSTELLING EN OPPORTUNITEIT

De Vlaamse groenten-en aardappelverwerkende industrie kan jaar na jaar mooie groeicijfers voorleggen. Het verderzetten van deze groei is evenwel niet vanzelfsprekend. Een sleutelfactor is de aanlevering van grondstoffen: die moet kunnen voldoen aan de toenemende vraag en kwalitatief hoogstaand van aard zijn. Dit is sterk afhankelijk van teeltefficiëntie in duurzame teeltsystemen, goede opbrengsten en de oogstperformantie van groenten en aardappelen. Een goede samenwerking met de telers en een uitgekiemde organisatie van de supply chain zijn dan ook succesbepalend.

Er beginnen zich evenwel knelpunten af te tekenen: de beperkte beschikbaarheid van geschikte landbouwgronden in onze regio, het risico van bodemuitputting, ongunstige effecten van klimaatwijziging en het nijpend tekort aan seizoensarbeidskrachten. 

Als antwoord op deze uitdagingen komen voor de land- en tuinbouw in toenemende agriculture 4.0 (kortweg agri 4.0) technologieën ter beschikking waarmee de teler zijn landbouwbedrijfsmanagement kan verfijnen. Bijvoorbeeld door gebruik te maken van data van bodemscans, gewassensoren, weersstations en opbrengstmetingen. Een gelijkaardige technologische evolutie zien we ook in de verwerking van groenten en aardappelen. Geheel passend in de industry 4.0 trend, en specifieker food 4.0, wordt daar nieuwe sensor- en datatechnologie, samen met automatisering en robotisering ingezet om procesefficiëntie en -capaciteit tot hogere niveaus te tillen.

Hoewel beide schakels in de keten logistiek met elkaar verbonden zijn, zijn hun technologieën en meer bepaald de data die ze genereren dat (nog) niet. Het connecteren ervan zou een agrifood 4.0 supply chain opleveren, waarmee de hoger geschetste uitdagingen nog effectiever en innovatiever zouden kunnen aangepakt worden. Op vandaag is het echter niet evident om goed af te bakenen wat er op korte termijn kan gerealiseerd worden en waarvoor nog bijkomend onderzoek nodig is of waar de prioriteiten moeten komen te liggen. 

DOELSTELLING

Deze verkennende studie heeft tot doel om na te gaan welke evoluties in agri 4.0 en agrifood 4.0 er zich aandienen en om samen met de diverse partijen in de supply chain (landbouwers en telers, verwerkende industrie, handelaars en machine- en technologieaanbieders) te bepalen welke technologische en digitale transformaties doorheen deze waardeketen mogelijk en wenselijk zijn om de groei van de Vlaamse groenten- en aardappelverwerkende industrie verder te bewerkstelligen en te zoeken naar gezamenlijke win-wins. 

WERKPLAN

Het werkplan is opgebouwd uit 5 inhoudelijke werkpakketten.

In WP1 worden individuele bedrijven in de supply chain bevraagd. WP2 omvat een literatuurstudie en inventarisatie van de stand der techniek in agri 4.0 en agrifood 4.0. Vervolgens richt WP3 zich op het organiseren van groepssessies waarbij de gezamenlijke doelen voor de keten met perspectief op 2030 worden uitgezet en mogelijke concepten/innovatietrajecten worden uitgetekend om die doelstellingen te halen. In WP4 wordt op basis van de verzamelde informatie een roadmap uitgewerkt, die na aftoetsing met bedrijven en actoren in de keten gefinaliseerd wordt in WP5. 

VALORISATIE EN IMPLEMENTATIE

De studie en de resulterende roadmap laat zich valoriseren via eruit voortvloeiende vervolgacties, projecten, investeringen en samenwerkingsverbanden. 

IMPACT

De impact is gericht op de verdere versteviging van de economische (internationale) positie van de groenten- en aardappelverwerkende sector, die als sector in volle expansie is en een jaarlijkse groei van ca. 5% op vlak van tewerkstelling en omzet laat optekenen. Bovendien verstevigt de Vlaamse groenten- aardappelverwerkende sector zijn internationaal aanzien (en hierdoor economische positie) indien het een frontrunner positie in de agrifood 4.0 technologie kan innemen. 

De indirecte impact is terug te vinden bij de telers die op een efficiëntere, meer gegarandeerde manier, hogere opbrengsten weten te bekomen, wat op zijn beurt leidt tot een verzekerde aanvoer van voldoende kwalitatieve grondstoffen aan groenten- en aardappelverwerkers. Verder is er economische return voor machinebouwers en technologieproviders die de bewuste technologie kunnen leveren. 

Vanuit maatschappelijk en economisch standpunt draagt agrifood4.0 bij tot een duurzamere land- en tuinbouw en voedingsindustrie. 

Bij succes kan de impact zich ruimer doorzetten bij de verwerking van andere industriële teelten (granen, suikerbieten, cichorei, vlas, veevoedergewassen,…). 

DOELGROEPBEDRIJVEN EN -SECTOREN

De beoogde doelgroep van het project bestaat uit de diverse partijen in de groenten- en aardappelverwerkende keten: landbouwers en telers, verwerkende industrie, handelaars en machine- en technologieaanbieders. 

UITVOERDERS

- Flanders’ FOOD, het innovatieplatform van de Vlaamse Voedingsindustrie en organisator van de speerpuntcluster van en voor de Vlaamse agrovoedingsindustrie

- Belgapom, de erkende beroepsvereniging voor de Belgische aardappelhandel en –verwerking

- Vegebe, de erkende beroepsvereniging voor de Belgische handelaars en verwerkers van industriegroenten

- Inagro, onderzoeks- en voorlichtingscentrum voor voor West-Vlaanderen relevante teelten

- ILVO, Eenheid Technologie & Voeding, onderzoeksdomein Agrotechniek

- Smart Digital Farming, innovatief bedrijfsnetwerk dat inzet op de digitalisering van de primaire sector (cluster van 28 bedrijven)

 

RESULTAAT 

Om te komen tot een gezamenlijke visie rond AgriFood 4.0, werden bijna 60 doelgroepbedrijven op verschillende manieren geconsulteerd: via individuele bevraging, via groepssessies (4 brainstormsessies en één discussienamiddag) en via de stuurgroep (feedback en toetsing). Daarbovenop werd een literatuurstudie gemaakt die inzage gaf in de technologische evoluties en een stand van zake verschafte van lopende initiatieven (projecten) tot op Europees niveau.

De visie rond AgriFood4.0 werd vertaald in roadmapconcepten, die respectievelijk deel uitmaken van de ruimere innovatieroadmaps ‘van aardappel tot aardappelproduct’ en ‘van groente tot veggie’:

- Internet of Potato (Internet of Things toegepast op de aardappelverwerkende keten)

- VegIntelligence (automatisering en digitalisering in de groenteproductie met het oog op verwerking)

De resultaten van de activiteiten bevestigen het uitgangspunt van deze studie: de groei van de aardappel- en groenteverwerkende keten is afhankelijk van de mate waarin de uitdagingen aan de ‘agri-kant’ aangepakt kunnen worden: de onzekerheid rond grondstofaanvoer ten gevolge van ziektedruk, klimaatsomstandigheden en bodemuitputting; de noodzaak om de productie van landbouwproducten te verduurzamen; het dalend aantal landbouwers en het nijpend tekort aan seizoensarbeiders. Oplossingen voor deze uitdagingen worden verwacht vanuit precisielandbouw en ‘smart farming’. De adoptie van deze technologie in de Europese land- en tuinbouw gaat eerder langzaam. Een kentering lijkt evenwel ingezet aangezien een aantal basisapplicaties voor precisielandbouw (bv. RTK-GPS) volop ingang vinden. Ook verschijnen er meer en meer on board sensoren en actuatoren op de nieuwste versies landbouwmachines, -apparatuur en op smart phones en tablets. De sensorintegratie trend zet zich verder met klimaat- en bodemsensoren, waarschuwingssystemen voor plantenziekten of -plagen en remote sensing vanaf satellieten, drones of vliegtuigen.

Het project bracht de visieontwikkeling evenwel voorbij verdere evoluties in precisielandbouw en ‘smart farming’ en bij uitbreiding Agri4.0. Er kan nog naar een hoger efficiëntie- en groeipotentieel ‘van veld tot vork’ geschakeld worden indien de blik gericht wordt op de koppeling, afstemming van Agri 4.0 en Food 4.0. Dit is een uitdaging waarvoor de hoger genoemde concepten een stappenplan met een termijn van 10 jaar voor voorzien. Dit schept een kader waarin projectinitiatieven van bedrijven worden verwelkomd of waarin via de speerpuntclusterwerking projecten worden gegenereerd om de AgriFood 4.0 transformatie te versnellen. Zowel collectieve als bedrijfsspecifieke acties worden verwacht. In beide gevallen zal er hiervoor samenwerking in het waardeketenecosysteem nodig zijn: tussen technologie-ontwikkelaars of -leveranciers, telers en verwerkers. Ook zal rekening gehouden moeten worden met ‘hinderpalen’ die buiten de technische aspecten liggen: bv. eigenaarschap van de data (met ‘code of conduct’ als uitgangspunt), business modeling (beloning van landbouwers voor het overmaken hun data,…), connectiviteit (breedbandbeschikbaarheid in landelijke gebieden), veiligheid van informatie-uitwisseling…

Enkele interessante cases:

-       AVR wint de "ICT Project of the Year" award

-       WatchITgrow, het Belgisch informatieplatform voor de digitale opvolging van aardappelvelden

-       Ardo’s use of drone and satellite images

-       Potato Data Processing Exchange  

Deelnemen

Het project is afgelopen op 31/01/2019