Na dertig maanden van onderzoek, stakeholderbetrokkenheid en grensoverschrijdende dialoog is het Horizon Europe-project B-Trust afgerond. De centrale conclusie is tegelijk eenvoudig en veeleisend: publiek vertrouwen in biotechnologie kan niet worden verondersteld. Het moet worden opgebouwd, via transparante processen, betekenisvolle participatie en een oprechte inzet om de zorgen van de betrokkenen aan te pakken.
Over B-Trust
B-Trust is een samenwerkingsproject binnen Horizon Europe dat zich richt op transparante en inclusieve biotechnologie governance in de bio-gebaseerde en agrovoedingssectoren. Gedurende dertig maanden ontwikkelde het een governance model ter ondersteuning van consumenten- en milieuveiligheid, stakeholderbetrokkenheid en de uitwisseling van goede praktijken tussen actoren in heel Europa.
Aan alle mooie projecten komt een einde
Het project kwam tot een einde met twee slotevenementen. Een online sessie op 5 mei en een fysieke bijeenkomst in Brussel op 19 mei, met als titel “In Biotech We Trust”. Het evenement in Brussel bracht beleidsmakers, onderzoekers, vertegenwoordigers uit de industrie en maatschappelijke organisaties samen om de resultaten van het project te bespreken en na te gaan hoe co-creatie en het opbouwen van vertrouwen kunnen bijdragen aan betere benaderingen van het biotechnologiebeleid in heel Europa.
De timing was goed gekozen. Het Europese debat over biotechnologie bevindt zich op een kantelpunt, met groeiende aandacht voor de voorwaarden waaronder innovatie kan worden vertrouwd, begrepen en maatschappelijk aanvaard. B-Trust wilde precies die voorwaarden aanpakken en focust niet op communicatiestrategieën nadat deze technologieën zijn ingevoerd, maar op het verankeren van betrouwbaarheid in het innovatieproces vanaf het begin.
Resultaten B-trust
De belangrijkste praktische output van het project is een gestructureerd co-creatie programma, ontwikkeld om technologieontwikkelaars, onderzoekers, beleidsmakers en andere stakeholders te helpen om risico’s, voordelen, betrokken actoren en vertrouwensbarrières in een vroeg stadium te identificeren. Het programma is opgebouwd rond vier fasen — Explore, Involve, Assess en Co-design — en is bedoeld om stakeholders weg te houden van aannames over publieke aanvaarding en in de richting van gestructureerde dialoog, op evidentie gebaseerde beoordeling en praktische antwoorden te duwen.
Een consumentenonderzoek in meerdere landen, bij 2.500 volwassenen in België, Denemarken, Spanje, Italië en Polen, bevestigde dat de publieke percepties ten aanzien van biotechnologie veel genuanceerder zijn dan simpelweg “voor” of “tegen”. Veel respondenten stonden positief tegenover biotechnologie en associeerden het met een duurzamere voedseltoekomst. Tegelijk waren er zorgen over natuurlijkheid, verwerkingsmethoden, gezondheidseffecten op lange termijn, bedrijfscontrole, transparantie en keuzevrijheid voor consumenten.
Deze resultaten onderstrepen een belangrijk inzicht: aanvaarding is sterk contextafhankelijk. Toepassingen die verband houden met alternatieven voor plastics, additieven, pesticiden of antibiotica worden doorgaans anders gepercipieerd dan voedseltoepassingen zoals kweekvlees of precisiefermentatie, waarbij de nabijheid tot het lichaam en onzekerheid over langetermijneffecten de drempel voor vertrouwen aanzienlijk verhogen. Goed beleid moet daarom meer zijn dan algemene boodschappen over innovatie of duurzaamheid. Het moet ook aandacht besteden aan bewijs, risico’s, beschikbare alternatieven, toezichtmechanismen en de specifieke zorgen van degenen die het meest worden geraakt.
“De belangrijkste les uit het B-Trust project is dat vertrouwen niet van burgers of stakeholders kan worden gevraagd zodra een technologie marktrijp is, Vertrouwen moet worden verdiend, via transparante processen, betekenisvolle participatie, helder bewijs, verantwoorde communicatie en zichtbare publieke meerwaarde. Dat is geen communicatieoefening. Het is een verbinding van de overheid.” Gus Verhaeghe, Innovation Manager bij Flanders’ FOOD en coördinator van het B-Trust-project.
Het B-Trust Forum
Naast de onderzoeksresultaten laat B-Trust ook het B-Trust Forum na: een ruimte voor voortdurende uitwisseling tussen stakeholders en toegang tot projectresultaten, waaronder webinars, masterclasses, artikelen en leermaterialen. Het Forum staat open voor iedereen die werkt rond biotechnologie, governance en innovatie in de bio-gebaseerde en agrovoedingssectoren, en is bedoeld om de community verder te ondersteunen die B-Trust heeft helpen opbouwen.
Het slotevenement in Brussel had een uitdagende agenda: het actuele EU-debat over biotechnologie, consumentenperspectieven, ethiek en maatschappelijke verwachtingen, principes en maatregelen voor het opbouwen van vertrouwen, en lessen uit de implementatie in verschillende contexten. Een rondetafelgesprek op hoog niveau bracht deze thema’s samen en bekeek wat de bevindingen van B-Trust zouden moeten betekenen voor het toekomstige Europese biotechnologiebeleid.
De slotboodschap van B-Trust is duidelijk: verantwoorde innovatie in biotechnologie hangt niet alleen af van wetenschappelijke vooruitgang, maar ook van de bestuursvoorwaarden die die vooruitgang geloofwaardig, inclusief en verantwoord maken. Het project biedt geen eenduidig antwoord, maar wel een praktische werkwijze die verschillende toepassingen van elkaar onderscheidt, onzekerheid erkent, reële alternatieven meeweegt en transparantie en keuze zichtbaar houdt voor iedereen die erbij betrokken is.
B-Trust wordt gefinancierd door het Horizon Europe-programma van de Europese Unie onder Grant Agreement nr. 101134847.
Partners
