Future Flemish Pig

Waarom dit project?

De varkensvleesverwerkende keten is in Vlaanderen sterk verankerd door traditioneel/familiaal opgebouwde’ knowhow’ in elk van zijn essentiële schakels: van genetica tot varkensvlees- en charcuterieproductie. Tezamen zorgen zij voor belangrijke economisch toegevoegde waarde. Algemeen gesteld onderhouden onafhankelijke spelers in de keten echter een leverancier-afnemer relatie, waarbij elkeen vanuit zijn positie optimaliseert. Zo focust de fokkerij, bijvoorbeeld, zich op de selectie van eigenschappen die belangrijk zijn voor de varkenshouder (voederopname, groei, voederconversie en karkaskwaliteit) en niet op die van vleesverwerkende bedrijven. Integrale samenwerking rond product, proces of dienst is eerder beperkt, wat maakt dat de schakels aan het begin van de keten apart dreigen te evolueren van deze op het einde van de keten. De transitie van de sector naar een duurzamere productie maakt de nood tot een ketenoverschrijdende benaderingen nog prangender. Hoewel duurzaamheid diverse facetten kent, die niet in één keer tegelijk aangepakt kunnen worden, staat dierenwelzijn hoog op de agenda en vormt de voeder-voedsel competitie het vraagstuk van de toekomst. Ook het verminderen van de vleesconsumptie is een trend, die hand in hand gaat met een hogere kwaliteitsverwachting wanneer wel nog vlees wordt gegeten.

Deze diverse uitdagingen vragen een multidisciplinaire aanpak, collectieve onderzoeksinspanningen, informatie-uitwisseling tussen ketenactoren en het ontwikkelen van op elkaar afgestemde innovaties. Op zijn beurt opent dergelijke samenwerking opportuniteiten voor grondstof-gebaseerde productontwikkelingen en laat het toe om beter te beantwoorden aan de toekomstige noden van de vleesverwerkende industrie en de retail.

Onderzoeksaanpak en resultaten

Future Flemish Pig was een coöperatief bedrijfsproject (type ICON) waarbij verschillende bedrijven uit de keten samenwerkten met verschillende onderzoeksinstellingen om een gezamenlijk doel te bereiken.

Het project had als doel innovaties in genetica, diervoeding, slacht en verwerking bij Piétrain gekruiste vleesvarkens op elkaar af te stemmen en te combineren om antwoorden te bieden aan de diverse en aan elkaar gerelateerde uitdagingen van de varkensproductie en -verwerkingsketen in Vlaanderen. Hiertoe werden verschillende dierproeven opgezet met variabele genetica (inzet van VPF-beren met een verschillend predikaat) en voederconcepten. De varkens doorliepen vervolgens de verdere vleesverwerkende keten. In het slachthuis werd een stressmonitoringsprotocol uitgewerkt waarmee de meest stress-kritische punten werden geïdentificeerd en het effect van een aantal stress-reducerende maatregelen kon worden nagegaan. Tevens werd geëxperimenteerd met aanpassingen aan het karkaskoelingsproces om de implicaties op basis-vleeskwaliteitsparameters na te gaan. Ten slotte werden de (gecombineerde) effecten van de variaties doorheen de keten nagegaan op de technologische en smaak-kwaliteit van vers vlees en drooggezouten ham. Hierbij aansluitend werd kennis verworven over hoe datasharing geïmplementeerd kon worden via innovatieve gefedereerde blockchaintechnologie (een gedecentraliseerd systeem dat beheerd wordt door een samenwerkend consortium). Bovendien werd via een multidisciplinaire onderzoeksbenadering gezocht naar inzichten die op langere termijn kunnen bijdragen tot de rol van vleesvarkens in circulaire agrovoedingssystemen. Dit, door de impact na te gaan van varkensrantsoenen die voornamelijk op circulaire grondstoffen  gebaseerd waren, op dierprestatie-, karkas- en vleeskwaliteitsparameters.

Het project leverde kennis die bijdraagt aan de ontwikkeling van strategieën om dierenwelzijn te verbeteren en verliezen te verminderen, zowel op dierniveau (voor slachten) als op karkasniveau (na slachten). Op genetisch niveau werden potentieel nieuwe fokwaarden en -indexen geïdentificeerd die de Vlaamse Piétrain Fokkerij toelaat om zijn ‘zero waste – go for zero’ programma verder uit te bouwen en te koppelen aan een vleeskwaliteitsverbetering. De geteste veevoederconcepten waren evenwel niet in staat om de  smaak en kwaliteit van vers varkensvlees en gedroogde ham tot op een door de consument waarneembaar niveau te verbeteren. Wel werden o.a. via ‘transcriptoom’-analyse nieuwe, mechanistische inzichten bekomen over de weerbaarheid van vleesvarkens met een Piétrain als vader ten opzichte van belangrijke schommelingen in het voeder en hun duidelijke ‘feed resilience’ wanneer hun  voeder hoofdzakelijk bestaat uit variabele en vezelrijke nevenstroomingrediënten. Tot slot werd inzicht verkregen in de mogelijkheden en beperkingen van blockchaintechnologie in de varkens(vlees)productie en -verwerkingsketen. Er werd een consensus blockchain systeem uitgewerkt dat tegemoet kwam aan de verschillende visies van de partners op vlak van datatoegang en toch de nodige transparantie naar elkaar toe kon bieden. Het via Hyperledger Fabric uitgewerkte systeem bleek geschikt om te functioneren als ketenregister. De oplossing kan evenwel niet gebruiksvriendelijk om met een grote diversiteit aan systemen en datastromen in de keten, wat het moeilijk schaalbaar maakt naar de bredere sector toe. Nieuwe ontwikkelingen zoals Self-Sovereign Identity (SSI) en Verifiable Credentials (VC’s) die werken volgens een ‘issuer–holder–verifier’-principe lijken beter geschikt voor de varkensvleesketen dan klassieke blockchain logging en verdienen verdere exploratie.