Hoe zorg je ervoor dat innovaties niet alleen technisch sterk zijn, maar ook aansluiten bij de verwachtingen, bezorgdheden en behoeften van gebruikers en andere stakeholders? Binnen het Europese project B-TRUST ontwikkelde Flanders’ FOOD samen met de andere projectpartners een praktische co-creatiemethodologie die organisaties helpt om stakeholders op een gestructureerde en betekenisvolle manier te betrekken bij innovatie- en beleidsprocessen.
De methodologie werd ontwikkeld en verfijnd aan de hand van zes praktijkcases rond biotechnologische innovaties. Het resultaat is een co-creatieprogramma dat bedrijven, onderzoekers, beleidsmakers en andere organisaties ondersteunt bij het identificeren van kansen, risico’s en mogelijke acceptatie barrières van nieuwe technologieën of innovaties, maar ook bij het creëren van eventuele oplossingen hiervoor.
In vier stappen naar meer draagvlak
De B-Trust methodologie bestaat uit vier opeenvolgende fasen:
1. Explore
Breng de mogelijke gevolgen (risico's, voordelen, etc.) van uw innovatie in kaart, evenals de belanghebbenden die er invloed op uitoefenen of erdoor worden beïnvloed
2. Involve
Betrek geïmpacteerde stakeholders actief via co-creatie en verzamel inzichten over hun verwachtingen, bezorgdheden en behoeften, die verder gaan dan klassieke enquêtes of interviews.
3. Assess
De verzamelde input wordt vervolgens geanalyseerd en gestructureerd. Door patronen, terugkerende bezorgdheden en kansen in kaart te brengen, ontstaat een duidelijk beeld van de factoren die vertrouwen, acceptatie en implementatie beïnvloeden.
4. Co-design
Tot slot worden impactvolle stakeholders betrokken om samen oplossingen, maatregelen en strategieën uit te werken. Deze co-designfase leidt tot concrete acties die bijdragen aan een grotere maatschappelijke relevantie, haalbaarheid en acceptatie van innovaties.
Niet alles of niets
Een belangrijke les uit het project was dat organisaties nood hebben aan een laagdrempelige en modulaire aanpak. Een volledig co-creatietraject is niet altijd haalbaar qua tijd of budget en ook niet altijd nodig. Daarom werd de methodologie zo ontworpen dat gebruikers ook afzonderlijke onderdelen kunnen toepassen, afhankelijk van hun specifieke vraag of context.
The manuals: een stap-voor-stap gids aangepast aan jouw sector
Kies de handleiding die aansluit bij jouw sector, volg de beschreven stappen en maak gebruik van de toolboxen wanneer je praktische ondersteuning nodig hebt. Elke handleiding loodst je stap voor stap door de vier fasen van het co-creatieprogramma.
Manual 1 – Marktacceptatie en marktpositionering verkennen
Voor wie?
Bedrijven en communicatieprofessionals in de agrovoedings- en biogebaseerde sector.
Deze handleiding helpt je te onderzoeken hoe jouw innovatie zal worden ontvangen door de markt. Je leert hoe je stakeholders kunt betrekken om marktacceptatie, communicatienarratieven en marktpositionering te verfijnen, zodat je mogelijke acceptatieproblemen vroegtijdig kunt identificeren en aanpakken vóór de marktintroductie.
Manual 2 – Toepasbaarheid van onderzoek verkennen en impact vergroten
Voor wie?
Voor wie? Onderzoekers in academische instellingen, universiteiten, commerciële onderzoeksorganisaties en andere onderzoeksinstellingen.
Gebruik deze handleiding om de toepasbaarheid en haalbaarheid van een nieuwe innovatie te onderzoeken en richting te geven aan je onderzoek. Door stakeholders al in een vroeg stadium te betrekken, krijg je inzicht in wat belangrijk is voor de mensen die jouw onderzoek zullen gebruiken of erdoor beïnvloed worden, wat de impact in de praktijk vergroot.
Manual 3 – Inclusieve en geïntegreerde besluitvorming rond regelgeving, financiering en subsidies
Voor wie?
Beleidsmakers en financieringsorganisaties.
Deze handleiding ondersteunt je bij het opzetten en verfijnen van het regelgevend kader rond nieuwe innovaties, inclusief een inclusieve en integrale benadering van financiering en subsidiëring. Ze toont hoe je alle relevante stemmen kunt betrekken, zodat beleidskeuzes en financieringsbeslissingen breed gedragen worden en het gewenste effect bereiken.
Manual 4 – Inclusieve risico-batenanalyses
Voor wie?
Beleidsmakers, regelgevende instanties en risicoanalisten.
Met deze handleiding integreer je stakeholderinput in een risico-batenanalyse. Ze laat zien hoe het co-creatieprogramma gekoppeld kan worden aan Multi-Criteria Decision Analysis (MCDA), een gestructureerde methode om de risico’s en baten van een innovatie af te wegen. Zo krijg je een beter inzicht in de impact van een innovatie op verschillende stakeholdergroepen.
Whitepaper: Naar een inclusieve risico-batenanalyse
Integratie van co-creatie voor betrouwbare besluitvorming in biotechnologie
Voor wie? Besluitvormers, regelgevende instanties en risicoanalisten.
Naast de handleiding rond inclusieve risico-batenanalyses werd ook een whitepaper ontwikkeld. Deze beschrijft de meerwaarde van het integreren van onderdelen van het co-creatieprogramma binnen risico-batenanalyses en laat zien hoe stakeholderbetrokkenheid kan bijdragen aan beter onderbouwde en meer gedragen beslissingen rond biotechnologische innovaties.
De toolboxen: praktische ondersteuning voor elke fase
Verwijst jouw manual naar een specifieke toolbox? Kijk dan even hier!
De toolboxen bieden concrete hulpmiddelen en stapsgewijze begeleiding voor specifieke onderdelen van het co-creatieprogramma. Elke toolbox ondersteunt een bepaalde fase van het proces en kan gebruikt worden in combinatie met de handleidingen.
Toolbox 1 – Stakeholdermapping
Explore-fase
Wie beïnvloedt jouw innovatie en wie wordt erdoor beïnvloed? Deze toolbox begeleidt je door twee brainstormsessies om het volledige stakeholderlandschap in kaart te brengen, inclusief groepen die vaak over het hoofd worden gezien. Daarnaast helpt de tool om de invloed van elke stakeholder en de mate waarin zij door de innovatie worden geraakt, te beoordelen. Het resultaat is een stevige basis voor het bepalen van wie je best betrekt in het verdere traject en wanneer precies.
Toolbox 2 – Mapping van de gevolgen
Explore-fase
Welke veranderingen kan jouw innovatie teweegbrengen, zowel positief als negatief? Met deze toolbox breng je de mogelijke gevolgen van je innovatie en eventuele alternatieven in kaart. Daarbij wordt gekeken naar positieve effecten (baten), negatieve effecten (risico’s) en neutrale gevolgen, zowel direct als indirect en op korte en lange termijn. Ook mogelijke maatregelen om negatieve gevolgen te beperken worden meegenomen, zodat je een volledig beeld hebt voordat je stakeholders betrekt.
Toolbox 3 – Co-creatietoolbox
Involve-fase
Klaar om in gesprek te gaan met stakeholders? Deze toolbox helpt je bij het voorbereiden en begeleiden van co-creatiesessies. Ze bevat zeven kant-en-klare oefeningen, variërend van ijsbrekers en associatie-oefeningen tot scenariodenken en rollenspellen. Voor elke oefening vind je informatie over timing, benodigde materialen, de onderzoeksvragen die ermee kunnen worden beantwoord en richtlijnen voor het analyseren van de verzamelde input.
Toolbox 4 – Toolbox voor communicatie en rekrutering
Involve-fase
De juiste mensen rond de tafel krijgen is vaak moeilijker dan het lijkt. Deze toolbox helpt je om verder te kijken dan de gebruikelijke contacten. Je leert hoe je de juiste doelgroepen bereikt, zelfselectiebias vermijdt, gepaste incentives inzet en op een neutrale en transparante manier communiceert om stakeholders te werven en te motiveren.
Toolbox 5 – Co-designtoolbox
Co-designfase
Tijd om inzichten om te zetten in oplossingen. Deze toolbox ondersteunt het opzetten van co-designsessies waarin stakeholders samen werken aan antwoorden op de belangrijkste uitdagingen en drempels. Via gestructureerde stappen voor ideegeneratie, prioritering en verfijning worden concrete oplossingen ontwikkeld. Daarnaast biedt de toolbox richtlijnen voor de voorbereiding van sessies, het verloop ervan en de validatie van oplossingen vóór implementatie.
Ook relevant voor de voedingssector
Voor de voedingsindustrie wordt stakeholderbetrokkenheid steeds belangrijker. Nieuwe technologieën, ingrediënten en productconcepten moeten niet alleen technisch haalbaar zijn, maar ook maatschappelijk aanvaardbaar. De B-TRUST-methodologie biedt een praktische aanpak om consumenten, bedrijven, onderzoekers en andere stakeholders tijdig te betrekken en zo innovatieprocessen sterker, relevanter en toekomstbestendiger te maken.
De co-creatiemethodologie vormt één van de belangrijkste resultaten van het B-TRUST-project. Naast deze praktische aanpak ontwikkelde het consortium ook inzichten in de belangrijkste factoren die vertrouwen en acceptatie van biotechnologische innovaties beïnvloeden, aangevuld met concrete aanbevelingen voor bedrijven, onderzoekers en beleidsmakers. Lees hierover meer in de RADAR insights van 8 september!
Partners
