Biotechnologie kan oplossingen bieden voor enkele van de uitdagingen in ons voedselsysteem, van duurzame eiwitproductie tot circulaire valorisatie van reststromen. Met Biotech4Food werkten acht Europese regio’s samen aan het versnellen van de adoptie van geavanceerde biotechnologie in de voedingsindustrie. Daarnaast werden 15 concrete implementatiecases bij voedingsbedrijven ondersteund om biotechnologische oplossingen sneller naar de praktijk te brengen.
Waarom biotechnologie cruciaal is voor de toekomst van voeding
Biotechnologie wordt wereldwijd erkend als een sleuteltechnologie voor een duurzamer, veerkrachtiger en competitiever voedselsysteem. Door gebruik te maken van micro-organismen, fermentatie, enzymatische processen en andere biogebaseerde technologieën kunnen voedingsbedrijven efficiënter produceren, nieuwe ingrediënten ontwikkelen, reststromen valoriseren en hun afhankelijkheid van schaarse grondstoffen verminderen. Het potentieel reikt van alternatieve eiwitten en functionele ingrediënten tot nieuwe producten met verbeterde nutritionele eigenschappen en een lagere milieu-impact.
Ook op beleidsniveau groeit het belang van biotechnologie. De Europese Commissie lanceerde in 2024 haar initiatief rond biotechnologie en biomanufacturing, met acties rond innovatie, regelgeving, investeringen, vaardigheden en marktontwikkeling. Daarbij wordt expliciet gewerkt aan een mogelijk toekomstig Europees Biotech Act-kader om innovatie sneller naar de markt te brengen. Tegelijk groeit ook in Vlaanderen de aandacht voor biotechnologie als strategische hefboom voor economische groei, voedselzekerheid en de circulaire bio-economie.
De grootste uitdagingen liggen niet langer in de technologie zelf
Uit de inventarisatie van Biotech4Food, gebaseerd op meer dan honderd stakeholderbevragingen, interviews en regionale workshops in acht Europese regio's, blijkt dat de grootste uitdagingen voor biotech in voeding opvallend consistent zijn. Bedrijven zien vooral barrières op het vlak van regelgeving, financiering, schaalvergroting, infrastructuur, talentontwikkeling en consumentenacceptatie.
De Europese Novel Food-procedures worden door bedrijven beschouwd als complex, tijdrovend en kostelijk. Daarnaast ontbreekt vaak voldoende expertise om doorheen het regelgevend landschap te navigeren. Ook de toegang tot kapitaal vormt een belangrijke beperking, zeker wanneer innovaties de stap moeten zetten van proof-of-concept naar industriële productie. Veelbelovende technologieën stranden in de zogenaamde "valley of death" tussen onderzoek en commercialisatie.
Daarbovenop blijkt dat veel regio's beschikken over sterke onderzoekscompetenties, maar ontbreekt het hen aan toegang tot of financiële middelen voor het gebruik van piloot- en demonstratie-infrastructuur om technologieën op industriële schaal te testen. De kloof tussen onderzoek, opschaling en marktintroductie blijft daardoor een belangrijke rem op innovatie.
Drie waardeketens als spiegel van het Europese biotechlandschap
Om beter te begrijpen waar de grootste kansen en knelpunten zich bevinden, voerde Biotech4Food een transnationale analyse uit van drie veelbelovende biotechwaardeketens: microbiële eiwitten, microalgen en probiotische supplementen. Acht Europese regio's werden daarbij systematisch met elkaar vergeleken om ook te detecteren waar er interregionale samenwerkingen mogelijk zijn.
Microbiële eiwitten: sterk in innovatie, uitdagend in opschaling
Microbiële eiwitten hebben het potentieel om bij te dragen aan een eiwitdiversificatie. De analyse toont dat regio's zoals Vlaanderen, Wallonië en het zuidoosten van Frankrijk bijzonder sterk zijn in onderzoek, stamontwikkeling en procesoptimalisatie. Ook de verwerking van microbiële eiwitten tot ingrediënten en voedingsproducten scoort hoog.
De grootste uitdaging situeert zich echter tussen piloot- en commerciële schaal. Toegang tot fermentatiecapaciteit, contract manufacturing organisaties (CMO's) en investeringen voor industriële productie vormen belangrijke bottlenecks. Vooral voor jonge bedrijven blijft de stap naar grootschalige productie moeilijk. De studie wijst op de nood aan meer samenwerking tussen innovatieve biotechspelers en bestaande voedings- en bioprocesinfrastructuur.
Microalgen: veel potentieel, beperkte marktintegratie
Microalgen bieden interessante mogelijkheden voor de productie van eiwitten, omega-3-vetzuren, antioxidanten en natuurlijke kleurstoffen. De analyse toont dat Frankrijk en Italië vandaag een voortrekkersrol spelen binnen deze waardeketen.
Tegelijk blijkt dat microalgen momenteel vooral als ingrediënt worden verkocht en minder vaak hun weg vinden naar afgewerkte voedingsproducten. Klimaatomstandigheden, productiekost en regelgeving beïnvloeden sterk waar productie zich ontwikkelt. Voor regio's zoals Vlaanderen ligt de grootste opportuniteit daarom eerder in technologische innovatie, procesontwikkeling en hoogwaardige ingrediënten dan in grootschalige outdoorproductie.
Probiotica: kruispunt van voeding en gezondheid
Bij probiotische supplementen zien we een waardeketen waarin voeding en gezondheid steeds meer verweven raken. Regio's met sterke onderzoeks- en testcapaciteit, zoals Wallonië, Navarra en West-Frankrijk, blijken hier duidelijk voordeel te hebben. Klinische en preklinische studies zijn immers essentieel om gezondheidsclaims te onderbouwen.
Daarnaast ontstaan nieuwe opportuniteiten rond microbiome-oplossingen, gepersonaliseerde voeding en zogenaamde next-generation probiotics. De analyse toont dat verdere samenwerking tussen de voedingsindustrie, de gezondheidssector en onderzoeksinstellingen noodzakelijk zal zijn om deze innovaties succesvol naar de markt te brengen.
Analyse omzetten in actie: de implementatieroadmap
De inzichten uit de ecosysteemanalyse, de waardeketenstudies en de 15 implementatiecases werden vertaald naar een concrete implementatieroadmap. Deze beschrijft hoe de adoptie van biotechnologie in de Europese voedingsindustrie versneld kan worden.
De roadmap vertrekt vanuit vijf opeenvolgende stappen: het creëren van bewustwording, het opbouwen van een sterke community, het versterken van kennis en vaardigheden, het ondersteunen van implementatieprojecten en het opschalen van succesvolle toepassingen. Daarbij ligt de focus niet alleen op technologieontwikkeling, maar op het creëren van de juiste randvoorwaarden om innovaties effectief in de markt te laten landen.
Concreet stelt de roadmap acties voor rond:
- Ondersteuning van bedrijven bij Novel Food-trajecten en regelgeving;
- Betere toegang tot piloot- en demonstratie-infrastructuur;
- Matchmaking tussen bedrijven, kennisinstellingen, investeerders en technologieaanbieders;
- Opleidingen rond bioprocessen, opschaling en regulatory affairs;
- Technologieoverdracht tussen onderzoek en industrie;
Interregionale samenwerking rond nieuwe biotechwaardeketens.
De 15 bedrijfscases binnen Biotech4Food bevestigden bovendien dat veel bedrijven vandaag niet langer vastlopen op de technologie zelf, maar vooral op aspecten zoals industriële validatie, markttoegang, investeringsbereidheid en regelgeving. Hierdoor verschuift de focus van louter innovatieontwikkeling naar implementatie en commercialisatie.
Samenbouwen aan een Europese biotech-economie voor voeding
Biotech4Food bevestigt dat Europa beschikt over een sterke kennisbasis en veelbelovende biotechinnovaties voor voeding. De uitdaging ligt niet langer in het ontwikkelen van technologie, maar in het succesvol vertalen ervan naar schaalbare en commercieel levensvatbare toepassingen. Door bedrijven, onderzoekers, investeerders, beleidsmakers en clusters beter met elkaar te verbinden, kunnen nieuwe waardeketens ontstaan rond fermentatie, alternatieve eiwitten, functionele ingrediënten en circulaire bioprocessen. De opgebouwde kennis, netwerken en roadmap van Biotech4Food bieden hiervoor een belangrijk vertrekpunt en vormen tegelijk een stevige basis voor verdere uitrol binnen Europese initiatieven zoals I4BE en de bredere Europese biotechagenda.
Partners
