De (her)introductie van de hazelnotenteelt in Vlaanderen

De hazelaar (Corylus avellana) staat van oudsher in onze streek. Deze inheemse struik zorgt voor eiwitrijke noten met een hoog gehalte aan enkelvoudige onverzadigde vetten, die niet alleen vers of gedroogd gegeten worden maar ook door heel wat voedingsbedrijven aangekocht en verwerkt worden. De meest gekende toepassing is die in chocopasta. Ferrero, de producent van Nutella, ligt niet toevallig in Piemonte, de streek in Italië waar de hazelnotenteelt domineert. Dit is de ideale plek om inspiratie op te doen rond rassenkeuze, aanplant, teelt en verwerking en de machines die daarbij gebruikt worden. Ook België met zijn rijke chocolade-traditie is een belangrijke afnemer van hazelnoten uit onder meer Italië. Maar hoewel de hazelaar inheems is, is er bij ons geen traditie van telen.

Pionieren in Vlaanderen 

De totale oppervlakte aan hazelnootteelt in België bedraagt 135 hectare, waarvan 80% in Wallonië ligt (cijfers 2024). In Vlaanderen zijn een aantal pioniers begonnen met de teelt van hazelnoten. Ze doen dat op een zeer klein areaal. In Vlaanderen tellen we momenteel 24 telers die samen 42 percelen bewerken, samen goed voor 21 hectare hazelnotenteelt. Daarnaast is er ook nog wat productie in agroforestry-systemen en voedselbossen. Rekenen we op een hypothetische opbrengst van 1 ton per hectare, wat hoog is voor jonge planten maar laag voor een volgroeide plantage, bedraagt de totale productie momenteel dus maar een 21-tal ton. Dit is een zeer beperkt volume in vergelijking met de vijf landen met de hoogste jaarlijkse hazelnootproductie, namelijk Turkije (650.000 ton), Italië (102.700 ton), de Verenigde Staten (85.500 ton), Azerbeidzjan (75.400 ton) en Chili (65.600 ton) (The World Ranking, 2023). Sommige Vlaamse telers zijn er mee begonnen als groenscherm rond een nieuwbouwstal. Andere vanuit de interesse in de noot maar zonder beredeneerde rendementsberekening. Ondertussen zijn sommige landbouwers bewust op zoek naar een nieuwe teelt die inkomen genereert en zo de bedrijfsvoering robuuster maakt. Wie minder runderen mag houden, kan zijn inkomen misschien op peil houden door de aanplant van hazelaars in de weide. Sommige boeren dromen er van hazelaars te zetten op buffer- of erosiestroken. Een knelpunt is uiteraard het overbruggen van de eerste 4 à 5 jaar na aanplant, de periode waarin er nog geen noemenswaardige productie is.
Duidelijk is dat de meeste landbouwers met hazelaars naast een eigen motivatie voor de teelt, ook een eigen aanpak hebben. Allen proberen ze verschillende aspecten van de teelt uit. Het ras, de plantafstand, manier van oogsten, drogen, … Allen zijn ze zoekende om de teelt te verbeteren en de afzetmarkt te benaderen. Tijd om de krachten te bundelen dus. En dat gebeurde dankzij het EIP-project HazelSamen.

Projectwerking helpt telers vooruit

De Europese en Vlaamse projectmiddelen gaven de landbouwers een jaar lang de kans om, onder begeleiding van Flanders‘ Food, ILVO en Boerenbond Projecten, naar elkaar toe te groeien. En waar in het begin van het project vier actieve landbouwers betrokken waren, zagen we de groep aangroeien waarbij ook potentiële zij-instromers hun interesse lieten blijken. Zij voelden zich aangesproken tot de teelt die niet alleen noten opbrengt, maar ook de biodiversiteit versterkt, geen dagelijkse arbeid of aanwezigheid vereist en waarvan de productie geleidelijk aan in omvang toeneemt zodat ze rustig kunnen groeien in de teelt. Vermits de hazelaar pas na enkele jaar voor een eerste, kleine opbrengst zorgt en daarna jaar na jaar meer opbrengt en dit decennialang, spreekt deze teelt velen aan die bijvoorbeeld uit een erfenis een beperkt aantal hectare verwerven en die ook in productie willen nemen. 
Tijdens een inspiratievoormiddag, georganiseerd in het kader van het project, namen 31 stakeholders deel die gemotiveerd kennis uitwisselden en samen nadachten over de uitdagingen bij het opzetten van een lokale hazelnootketen. De voormiddag bood bovendien een waardevol netwerkmoment tussen verschillende Vlaamse telers, wat nu wordt voortgezet via een WhatsApp-groep waarin verdere kennisuitwisseling mogelijk is. 

Het project heeft noden in kaart gebracht. Zo is de Belgische keten nog onvoldoende gekend. Wie zijn de lokale afnemers en wat (hoeveelheid en kwaliteit) vragen ze precies? Vanaf een bepaalde graad van opschalen is mechanisatie nodig. Inspiratie rond machines om te oogsten, te sorteren, te roosteren, … wordt gezocht en gevonden in het binnen- en buitenland. Zo ook tijdens een gesmaakte oogstdemo bij één van de pioniersin de Vlaamse Ardennen. En dankzij het project is er nu ook sterke uitwisseling van kennis en ervaring tussen verschillende Vlaamse telers. 

Dankzij HazelSamen zijn ook de eerste contacten gelegd met potentiële afnemers. Migino verwerkt noten tot meel, pasta en olie en richt zich daarmee tot horeca en foodservice. Ranobo zet gedroogde noten en vruchten in de markt. Je vindt hun zakjes en dozen in heel wat supermarktketens. Waar beide voedingsbedrijven hun grondstoffen nu in hoofdzaak uit het buitenland halen, staan ze zeker open om Belgische hazelnoten mee in de markt te zetten. Het project bood de kans om bij hen te horen wat ze daarvoor nodig hebben. Voldoende volume, constante kwaliteit en liever één leverancier dan 20 kleine telers vergemakkelijken hun werking. Een duidelijk signaal van de afnemers aan de landbouwers om de krachten te bundelen,het areaal uit te breiden en samen naar de lokale markt te gaan. Dat kan door groei bij de huidige telers, maar dat kan zeker ook door meer boeren te motiveren om hazelaars aan te planten. 
Ook werd kennis vanuit Wallonië verzameld tijdens een telersreis naar Agronuts. Agronuts heeft in Wallonië hazelnootboomgaarden aangeplant op zowel eigen percelen als op percelen van geïnteresseerde landbouwers, en verwerkt de geoogste hazelnoten tot producten zoals hazelnoten in dop, gepelde en geroosterde hazelnoten, puur hazelnootpasta en hazelnootpraliné. Ook noten uit Vlaanderen zijn welkom!
 

Toekomst voor de hazelnotenteelt

Na een jaar van verkennen, zijn twee pistes duidelijk. Door een groep te vormen blijft de uitwisseling van kennis en ervaring tussen de landbouwers gegarandeerd. Het feit dat er nu een groep telers is, maakt ook dat (toekomstige) landbouwers die interesse hebben, weten bij wie ze terecht kunnen. Sommigen uit de groep willen de piste wel verkennen om samen te werken op vlak van machines, eerste naoogstverwerking en afzet. Anderen houden het liever heel lokaal en willen hun naoogstbehandelingen en korte-keten-afzetkanalen in eigen hand houden. Beide pistes verdienen het om in een vervolgtraject onderzocht te worden. Feit is dat, om als sector iets te betekenen, het areaal hazelaars in Vlaanderen best beduidend uitbreidt. Je voelt binnen de groep telers de goesting om hun areaal uit te breiden maar daar is zeker nog veel cijfermateriaal voor nodig om arbeid en kostprijs in kaart te brengen. Gezien de landschapswaarde en de bijdrage aan de biodiversiteit, wordt dit zelfs best niet enkel op bedrijfsniveau maar ook op regio-niveau bekeken. Lokale samenwerking zou zeker ook helpen om machines te delen en om de eerste verwerking in een formele samenwerking uit te rollen (wassen, drogen, sorteren, verpakken, …). Een tip voor de landschapsparken die op zoek zijn om hun gebied zowel op economisch als op ecologisch vlak te versterken? 

Bronnen 

The World Ranking. (2023, 10 oktober). Top hazelnut producers. Retrieved January 27, 2026, from https://www.scienceagri.com/2023/10/10-worlds-largest-hazelnuts-producers.html