De PPWR treedt in werking in augustus 2026 en zal strengere eisen voor voedingsverpakkingen opleggen. In dit artikel vertalen we de regels naar de R-ladder (Refuse‑Reduce‑Reuse‑Recycle), met concrete voorbeelden van hergebruiksystemen en ontwerp voor recyclage. Succes vraagt een ketenaanpak met samenwerking tussen producenten, integratoren, retail, consument, en recycleerders.
PPWR
De Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) (Regulation (EU) 2025/40) is de nieuwe Europese verordening die duurzaamheidsvereisten oplegt voor verpakkingen over hun volledige levenscyclus (productie, gebruik en afvalfase), met als doel preventie van verpakkingen en hergebruik te stimuleren en hoogwaardige recyclage te versnellen. De verordening werd aangenomen op 19 december 2024, trad in werking op 11 februari 2025 en wordt algemeen van toepassing vanaf 12 augustus 2026.
Voor voedingsproducenten betekent dit concreet dat zowel hun primaire, secundaire als transportverpakking moeten voldoen aan strengere eisen onder andere op het vlak van verpakkingsminimalisatie (gewicht/volume tot het noodzakelijke beperken) en recycleerbaarheid. Bovendien werden de regels inzake producentenverantwoordelijkheidssystemen (EPR) verder uitgewerkt.
The R-ladder
De R-ladder (Refuse–Reduce–Reuse–Recycle), ook de ladder van Lansink genoemd (figuur 1), is een praktische kapstok om die verplichtingen te vertalen naar verpakkingskeuzes in de voedingsindustrie. De logica is eenvoudig: hoe hoger op de ladder, hoe kleiner de negatieve impact op het milieu. Door prioriteit te geven aan de R-strategieën Refuse en Reduce wordt afval voorkomen nog vóór het ontstaat en daalt de nood aan grondstoffen. Zodra een verpakking eenmaal gemaakt is, komt de volgende categorie op de ladder in beeld: de kringloop vertragen door de levensduur ervan te verlengen (Reuse). Op het einde van de levensduur wordt de verpakking preferentieel gerecycleerd (Recycle). Enkel indien er geen andere optie mogelijk is, kan overgegaan worden tot storten of verbranden (Dispose).
Figuur 1. De R-ladder of ladder van Lansink.
Refuse (vermijden/ “zeg nee”)
Een eerste, vaak verrassend effectieve stap, is het schrappen van verpakkingen die geen transport- of beschermingsfunctie hebben, maar om marketingredenen worden gebruikt. Voor voedingsproducten zijn er niet zoveel verpakkingen die overbodig zijn. Vaak wordt de verpakking al tot een minimum beperkt en heeft deze doorgaans een duidelijke functie. Toch legt de PPWR extra verplichtingen op. Zo bepaalt de PPWR dat bij groenten en fruit tot 1,5 kg, vanaf 2030 geen plastic verpakkingen gebruikt mogen worden. Tegelijk is het weglaten van verpakking niet altijd eenvoudig en moet er vooral over gewaakt worden dat er geen extra voedselverlies gecreëerd wordt. In de OVAM-studie (uitgevoerd door Pack4Food) wordt geschat dat bulkverkoop mogelijk is voor ongeveer 65% van de groenten en fruit (figuur 2 en 3). De verdere overgang naar bulkverkoop brengt echter aanzienlijke uitdagingen met zich mee op economisch, technisch en maatschappelijk vlak. Denk aan merkidentificatie aan de kassa, producttracering, frauderisico en gedragsverandering bij de consument.
