Alles over Insecten

Artikels over Insecten

  • Elk bee(s)tje telt

    Schaarste. Heeft uw tuin ook dorst geleden afgelopen week? Waterschaarste. Schaarste aan grondstoffen. Het is een toekomstperspectief waar we ons op moeten voorbereiden door in te zetten op de maximale valorisatie van grondstoffen, inclusief hun nevenstromen. Ook insecten kunnen hun rol spelen in dit recirculatieplan.

    Food from Food

    Met de stijgende wereldbevolking moeten we onze grondstoffen voor voeding maximaal inzetten voor voeding, dus ook hun nevenstromen. Veel van deze nevenstromen vinden hun weg in veevoeding om via dierlijke producten op ons bord te belanden. Maar we kunnen meer uit onze grondstoffen halen door deze omweg niet te maken. Om inzicht te krijgen waar de opportuniteiten zitten, hoeveel nevenstromen waar ter beschikking zijn, wordt er een inventaris gemaakt in kader van het EU Interreg-project Vlaanderen-Nederland foodfromfood.eu. Om de doelstelling ‘Food from Food’ waar te kunnen maken, engageert het project zich om ook de vraagzijde, zijnde mogelijks nieuwe producten en ingrediënten uit deze nevenstromen, in kaart te brengen. Daarbij willen we zoveel mogelijk inspireren. Zie ook artikel Bianka. Inspireren doen we ook door state-of-the-art technologie op pilootschaal ter beschikking te stellen.

    Fermenteren kan je leren

    Soms zijn hoogtechnologische snufjes niet aan de orde, en kunnen aloude technieken zoals pekelen en fermenteren hun dienst bewijzen. Die laatste techniek kent duidelijk een revival onder ‘foodies’ en kent ongekende mogelijkheden voor nieuwe smaken en nutrioneel interessante producten. Voor de Flanders’ FOOD Inspiration Days op 19 september hebben we een echte ‘foodie’, Maxime Willems van Proef!, uitgenodigd om ons de kneepjes van het vak te demonstreren. Kom dit proeven! Een verslagje volgt zeker in deze RADAR. 

    En wat als we het niet meer willen eten?

    Dan komen de vliegen erop af. Niet alleen in onze groenbak, maar ook op professionele schaal in insectenkwekerijen. Het Horizon 2020 BBI project inDIRECT bekijkt alvast de mogelijkheden van insecten op nevenstromen richting food en non-food-toepassingen. Insecten zijn koudbloedig, hebben een redelijk efficiënte biomassaconversie (t.o.v. klassieke veeteelt) en kunnen goede eiwitfabriekjes zijn. Zijn ze dan echt duurzaam? Op deze vraag zoeken we een antwoord in het Flanders’ FOOD project ENTOMOFOOD dat we zullen toelichten op de Flanders’ FOOD Inspiration Days op 19 september. 

    De vlucht vooruit voor insecten

    Insecten kunnen kringlopen sluiten en biomassastromen verwerken die we niet tijdig in (vee)voeding kunnen valoriseren. Maar is er wel vraag naar insecten? De consument lijkt heel voorzichtig, hoewel jongeren enthousiast gemaakt kunnen worden. Zwitserland laat 3 insectensoorten toe voor humane consumptie. In België geldt nog een gedoogbeleid tot het einde van dit jaar, daarna moeten bedrijven een Novel Food dossier indienen bij Europa om voedingsproducten op basis van insecten te kunnen verkopen in de EU. Dit is nog een belangrijke barrière die we moeten overbruggen vooraleer insectenproducten volop gelanceerd kunnen worden in de markt.

    Voor dieren zijn insecten op het menu evidenter. Denk aan een kip die een dikke pier uit de grond pikt. Vandaar dat levende insecten aan niet-herkawers mag gevoerd worden, zie kadertekst. Echter vanuit voedselveiligheidsperspectief zijn er strenge regelgevingen in de EU die het voeren van insecten aan vee bemoeilijken. Een eerste doorbraak is er begin dit jaar: insecten zijn toegelaten in aquafeed. Dit biedt een groeiperspectief voor de insectensector.

    Schaalgrootte en automatisatie zijn nog uitdagingen voor de sector. Het Interreg-project Entomospeed wil innovatie versnellen door bepaalde processen van de insectenkweek te automatiseren maar vooral ook te optimaliseren. Naast de realisatie van teelttechnische kenmerken zoals de voederbehoefte van de dieren, is er ook een infoloket (www.insectinfo.be) opgericht die potentiële nieuwe spelers in de sector, van antwoord zal kunnen dienen. De basis van de sector is nog maar recent gelegd. Daarom focust het project zich uitsluitend op de meelwormen voor menselijke consumptie en de zwarte soldatenvlieg als ingrediënt voor de veevoer sector. 

    Insecten als veevoer

    Zowel voor voeder voor voedselproducerende dieren als voor gezelschapsdieren zijn gezuiverde vetten van insecten die gekweekt zijn met plantensubstraten (met inbegrip van melkproducten en eieren) toegelaten. Verwerkte dierlijke eiwitten van insecten die gekweekt zijn op plantensubstraten zijn enkel toegelaten in petfood. Het is verboden levende insecten als voeder aan herkauwers te geven. Andere dieren, zoals niet-herkauwers, hoeve- en gezelschapsdieren mogen met levende insecten gevoederd worden.

    http://www.favv-afsca.be/dierlijkeproductie/dierenvoeding/insekten/

    BRON(NEN)

    foodfromfood.eu

    Flanders’ FOOD inspiration days

    inDIRECT

    http://insectinfo.be/ 

    MEER INFO

     

  • Microgolfdrogen van meelwormen als alternatief voor vriesdrogen

    Eetbare insecten vinden hun weg in het Westerse voedingspatroon als alternatieve eiwitbron. De meelworm is een van de tien insectsoorten toegelaten door het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV). Van die tien soorten, is de meelworm ook het insect dat momenteel op de grootste schaal gekweekt wordt. Om meelwormen langer houdbaar te maken en gemakkelijk te transporteren, worden ze vaak ingevroren en gevriesdroogd. Beide conserveringstechnieken zijn duur en niet erg duurzaam. Het is dan ook belangrijk op zoek te gaan naar alternatieve conserveringsmethoden die bij voorkeur duurzamer zijn. Alternatieve conserveringstechnieken zijn enkel nuttig als ze kunnen worden toegepast op industriële schaal, betaalbaar zijn en wanneer ze producten leveren met een goede nutritionele en microbiële kwaliteit.

    Binnen het CORNET-project ENTOMOFOOD wordt microgolfdrogen onderzocht als alternatief voor vriesdrogen. Dit artikel gaat in op het microgolfdrogen van meelwormen op industriële schaal en het effect op de fysische en microbiële kwaliteit ervan.

    Microgolfdrogen

    Vooraleer eetbare insecten te consumeren, stelt het FAVV dat ze best een verhittingsstap ondergaan om hun microbiële belading te reduceren. Microgolfdrogen is een verhittingsstap waarbij elektromagnetische straling zorgt voor een interne verhitting van het product. In het project werden zowel geblancheerde als niet geblancheerde meelwormen gedroogd met behulp van microgolven. Het microgolfdrogen gebeurde op industriële schaal, met een specifieke banddroger (Figuur 1 en 2) in het testcentrum van MEAM (Herk-de-Stad), lid van de gebruikersgroep van ENTOMOFOOD.

    Figuur 1: Toestel MEAMDRY S32, industriële microgolven

    Figuur 1: Toestel MEAMDRY S32, industriële microgolven & Figuur 2: Geblancheerde meelwormen voor het drogen

    Wateractiviteit en vochtgehalte

    Bij het drogen van levensmiddelen, focust men in de industrie vaak enkel en alleen op vochtgehalte van het product. Die parameter is echter niet de correcte om te beslissen of een voedingsmiddel voldoende droog is om microbiële stabiliteit te garanderen of niet. De wateractiviteit (Aw) is een betere maatstaf om dat te beoordelen. De wateractiviteit is een maat voor de hoeveelheid water beschikbaar voor microbiële groei en kan waarden aannemen tussen 0 en 1. Een voedingsmiddel is slechts microbieel stabiel wanneer de wateractiviteit lager dan 0,60 bedraagt. Onder een Aw van 0,60 kunnen micro-organismen zich niet meer vermenigvuldigen. In figuur 3 is duidelijk te zien dat bij drogen van meelwormen het vochtgehalte sneller daalt bij toenemende droogtijd dan de wateractiviteit. Een sterke daling in het vochtgehalte wil dus niet zeggen dat het product voldoende droog is.

    Om te voorkomen dat er te veel energie in het proces wordt gestoken, kan het streefdoel zijn om de wateractiviteit nét onder 0,60 te krijgen. Dat bleek uit proeven in het ENTOMOFOOD-project echter niet zo eenvoudig voor meelwormen. Droogtijden van 8, 10 en 13 minuten waren hiervoor niet voldoende. Wanneer gedroogd werd gedurende 16 en 20 minuten werd dan weer een Aw ver onder 0,60 bekomen. De meelwormen zagen er ook veel donkerder uit wat vermoedelijk wijst op ‘overprocessing’. In de insectensector streeft men naar meelwormen die een zekere houdbaarheid hebben, én die daarbij hun oorspronkelijke bleekgele kleur behouden. Dat kan goed door ze te vriesdrogen, maar voor alternatieve droogtechnieken blijkt dat criterium moeilijker te behalen. Wat microgolfdrogen betreft, lijkt het erop dat zich een sterke daling in Aw voor doet tussen 13 en 16 minuten drogen. Dat maakt het moeilijk om te drogen tot exact onder de limietwaarde. Het is wel zo dat de hiergenoemde droogtijden specifiek zijn voor het gebruikte toestel, dat gekenmerkt wordt door een aantal stralers van een bepaald vermogen en een specifieke band. De droogtesten uitgevoerd in het ENTOMOFOOD-project tonen aan dat het mogelijk is om meelwormen te drogen aan de hand van microgolven, maar procesparameters moeten voor ieder type microgolfdroger geoptimaliseerd worden, met de wateractiviteit als belangrijkste criterium.

    Figuur 3: Wateractiviteit en vochtgehalte van verse, geblancheerde en gedroogde meelwormen

    Microbiële kwaliteit

    Verse meelwormen hebben een vrij hoge microbiële belading. Wanneer meelwormen gedurende 40 seconden worden geblancheerd en daarna gedroogd in de microgolf, kunnen de microbiële aantallen sterk gereduceerd worden. Langere droogtijden resulteren ook in een sterkere afname van de microbiële belading. Microgolfdrogen na blancheren heeft echter geen extra afdodend effect voor de micro-organismen. Microgolfdrogen zonder vooraf te blancheren doet de microbiële belading ook dalen. De reductie van micro-organismen door microgolfdrogen kan toegeschreven worden aan de toenemende temperatuur van de meelwormen, mogelijks gecombineerd met elektromagnetische effecten. Speciale aandacht moet gegeven worden aan bacteriële endosporen. Endosporen zijn hittebestendig en werden niet afgedood door blancheren en microgolfdrogen.

    Conclusie

    Het onderzoek heeft aangetoond dat microgolfdrogen van meelwormen mogelijk is. Belangrijk hierbij is te kijken naar de wateractiviteit om te bepalen of het product voldoende droog is om microbiële stabiliteit te garanderen. Op vlak van microbiële kwaliteit is microgolfdrogen dus geschikt als alternatief voor vriesdrogen. Er moet wel blijvend aandacht besteed worden aan de aanwezigheid van endosporen. Anderzijds geldt dan weer niet “hoe langer behandelen, hoe beter”, want ‘overprocessing’ leidt tot donkere en ongewenste bruinkleuring. Een uitgebreide versie van de resultaten kan teruggevonden worden in Vandeweyer et al. (2017).

    Naast de microbiële kwaliteit wordt in het CORNET-project ENTOMOFOOD ook het effect van microgolfdrogen op de nutritionele waarden van meelwormen onderzocht om na te gaan of microgolfdrogen op dat vlak een volwaardig alternatief kan zijn voor vriesdrogen.

    Artikelenreeks: Alternatieve Voedselbronnen

    In het kader van de themagroep ‘Alternatieve Voedselbronnen’ van het platform ‘Duurzaamheid’ zal onze Radar-nieuwsbrief de komende edities – naast een aantal reeds verschenen artikels over oliehoudende zaden, niet-oliehoudende zaden, rubisco en heterotrofen – een reeks bevatten waarin de bestaande kennis en nieuwe evoluties op het vlak van insecten (voor humane voeding) zullen worden toegelicht.

    De reeks over insecten wordt geschreven door de onderzoekers van het Flanders’ FOOD CORNET-project ENTOMOFOOD. Voor meer vragen kan u steeds bij hen terecht. De auteurs van dit tweede artikel zijn Sanne Lenaerts en Leen Van Campenhout. Deelnemen als bedrijf aan ENTOMOFOOD is ook nog steeds mogelijk.

    Bronnen

    • Ngonlong Ekendé, E., Bergen, K., & Keppens, C. (2016). Omzendbrief betreffende het kweken en in de handel brengen van insecten en levensmiddelen op basis van insecten voor humane consumptie. Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de voedselketen, http://www.favv-afsca.be/levensmiddelen/omzendbrieven/_documents/2016-04-26_circ-ob_NL_insecten_V2_TC.pdf
    • Jeevitha, G.C., Sowbhagya, H.B. & Hebbar, H.U. (2016). Application of microwaves for microbial load reduction in black pepper (Piper nigrum L.). Journal of the Science of Food and Agriculture, 2016.
    • Banik, S., Bandyopadhyay, S., & Ganguly, S. (2003). Bioeffects of microwave – A review. Bioresource Technology, 87, 155 – 159.
    • Vandeweyer, D., Lenaerts, S., Callens, A., & Van Campenhout L. (2017). Effect of blanching followed by refrigerated storage or industrial microwave drying on the microbial load of yellow mealworm larvae (Tenebrio molitor). Food Control, 71, 311 - 314.
  • Voedingsmiddelen op basis van meelwormen en evolutie van de wetgeving

    Hoewel sommige mensen ze nog steeds vies vinden, hebben eetbare insecten hun ingang gevonden in onze Westerse voeding. Wereldwijd wordt de consumptie van eetbare insecten of entomofagie gepromoot als één van de maatregelen om de duurzaamheid en de zekerheid van de voedselproductie te garanderen.

    Ligt de weg voor voedingsbedrijven nu open om eetbare insecten te verwerken in levensmiddelen? Deze vraag proberen we te beantwoorden aan de hand van een artikelenreeks over de verwerking van insecten in ons huidig voedingspatroon.

    In dit eerste artikel wordt ingegaan op de productie, de verwerking en de nutritionele eigenschappen van meelwormen. We hebben het dan over de “gewone” meelworm. Er bestaat een iets kleinere variant, de kleine meelworm (of ook vaak foutief “buffaloworm” genoemd). Die heeft een wat meer uitgesproken notensmaak en is qua kweek en verwerking goed te vergelijken met de gewone meelworm. Verder worden de risico’s die de consumptie van meelwormen met zich meebrengt en de huidige wetgeving nader bekeken.

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    Een bord met meelwormen (boven), kleine meelwormen (rechts) en krekels (links). Foto: Dries Vandeweyer, Lab4FOOD, KU Leuven

    EETBARE INSECTEN IN BELGIË

    In België heeft het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen, in afwachting van nieuwe en duidelijkere Europese wetgeving, een lijst opgesteld van tien eetbare insectensoorten (zie tabel) die getolereerd worden op de Belgische markt. Ze moeten dan wel in hun geheel verwerkt worden en daarbij moeten de voedselveiligheidsvoorschriften worden gerespecteerd.

    De meelworm is hiervan de meest bekende en tot nog toe ook de meest gebruikte soort in levensmiddelen. De kweek van de meelworm is immers eenvoudiger en gemakkelijk op te schalen.

    In België zijn een aantal voedingsmiddelen met meelwormen in de winkelrekken te vinden, zoals hamburgers, schnitzels, nuggets, dipsauzen, … In lopende onderzoeksprojecten, zoals het Flanders’ FOOD CORNET-project ENTOMOFOOD, staan nieuwe productontwikkelingen op stapel.

    Tabel: Lijst met eetbare insecten getolereerd op de Belgische markt (FAVV)

     

    MEELWORMEN

    EENVOUDIG TE KWEKEN

    De meelworm is de larvale fase van de meeltor (Tenebrio molitor). De larven zijn gemakkelijk te kweken op grote schaal in onze streken, waardoor ze vrij goed beschikbaar zijn op de markt. Ze worden gekweekt in plastic bakken die op elkaar gestapeld worden en geplaatst in een geconditioneerde ruimte (temperatuur en luchtvochtigheid). Het voeder, tarwezemelen en –bloem, wordt als een laag aangebracht op de bodem van de bakken. Stukjes wortelen en/of appels worden toegevoegd om de dieren van het nodige vocht te voorzien.

    SAMENSTELLING VERGELIJKBAAR MET VLEES

    Insecten, en dus ook meelwormen, zijn een belangrijke bron van energie, vetten, hoogwaardige eiwitten, vitamines en mineralen. De samenstelling is echter wel afhankelijk van verschillende factoren, waarvan de belangrijkste wellicht het voeder. Meelwormen hebben een eiwit-, vet- en vochtgehalte vergelijkbaar met dat van de traditionele eiwitbronnen zoals rundsvlees, gevogelte en varkensvlees. Ze leveren de nodige essentiële aminozuren en hebben een gunstig vetzuurprofiel.

    BRON VAN VITAMINE B12

    Daarnaast kunnen ze ook beschouwd worden als een bron van vitamine B12 wat belangrijk is in de zoektocht naar alternatieve eiwitbronnen. Vitamine B12 komt van nature enkel voor in dierlijke voedingsmiddelen zoals vlees, gevogelte en vis en niet in plantaardige alternatieven.

    MAAR OPGELET VOOR …

    Aangezien insecten voor humane consumptie in Europa vrij nieuw zijn, is het van groot belang dat ook de potentiële chemische, microbiologische en fysische risico’s onderzocht worden. De risico’s zijn volgens EFSA kleiner door de insecten onder gecontroleerde omstandigheden te kweken en met een geschikt en veilig substraat (voeder) te werken. Dit is trouwens niet anders dan met andere voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong.

    Er is reeds geweten dat de consumptie van de meelworm mogelijk een allergische reactie kan uitlokken bij mensen die een allergie voor huisstofmijt, schaal- en schelpdieren hebben. Ook bij personen die betrokken zijn bij de kweek zijn reeds allergische reacties opgedoken.

    Meer onderzoek naar de chemische risico’s is noodzakelijk aangezien het reeds verschenen onderzoek vooral gaat over de meeltor en niet over de meelworm. Belangrijk daarbij is om na te gaan of bij een grootschalige kweek problemen kunnen ontstaan met bijvoorbeeld pesticiden, mycotoxines en/of zware metalen.

    Ook microbiologisch moet er nog heel wat onderzoek gebeuren, maar de belangrijkste risico’s zijn duidelijk en beheersbaar. Microbiële aantallen van verse meelwormen zijn vrij hoog. De aanwezigheid van Enterobacteriaceae wijst op de eventuele aanwezigheid van pathogenen. Schimmels zijn ook in vrij hoge aantallen terug te vinden en mogelijk dan ook mycotoxines. Ook bacteriële sporen mogen niet uit het oog verloren worden. Omwille van de hoge microbiële belasting is een behandeling met kiemdodend effect, bijvoorbeeld een verhittingsstap, nodig voor consumptie.

    De consumptie van meelwormen is niet sterk onderhevig aan fysische risico’s aangezien zij geen uitsteeksels hebben. Dat is in tegenstelling tot bijvoorbeeld sprinkhanen die voor consumptie ontdaan moeten worden van poten en vleugels.

    Overconsumptie van meelwormen kan echter wel leiden tot de accumulatie van chitine in de darmen met eventueel constipatie tot gevolg.

    HOE WORDEN INSECTENBURGERS GEMAAKT?

    Voor de verwerking van meelwormen in producten zoals schnitzels, hamburgers of nuggets worden ze op dit moment geblancheerd, dan eventueel gevriesdroogd en vervolgens zeer fijn gemalen zodat geen chitinevliesjes aanwezig zijn in het maalsel. Onderzoekers van het ENTOMOFOOD-project proberen momenteel gestandaardiseerde halffabricaten op industriële schaal te produceren en ze te karakteriseren. Ze bestuderen alternatieve voorbehandelings- en droogtechnieken voor de productie van meelwormenmeel en meelwormenpasta. Ten slotte wordt een deeg gemaakt waaraan een hoeveelheid vermalen meelwormen wordt toegevoegd. Producten die momenteel op de markt zijn bevatten tot 30 à 35% gemalen meelwormen. Dat deeg wordt in een vorm gebracht en eventueel gepaneerd. Het product krijgt een hittebehandeling waarna het verpakt wordt.

    NIEUWE NOVEL FOOD WETGEVING ZAL RESULTEREN IN KWALITATIEVE VOEDING OP BASIS VAN INSECTEN

    Momenteel worden het vermarkten en het gebruik van een aantal insectensoorten getolereerd in België. Er is een nieuwe versie van de Novel Food wetgeving op komst. Van zodra die nieuwe verordering in voege treedt, zullen alle eetbare insecten, op welke manier ook verwerkt, als Novel Food beschouwd worden. Dat betekent dat toelating tot het op de markt brengen van de insecten en producten die ze bevatten, zal aangevraagd moeten worden. Er zijn overgangsmaatregelen voor producten die momenteel in de winkelrekken liggen: ze kunnen verder op de Belgische markt gebracht worden op voorwaarde dat een goedkeuringsaanvraag ingediend wordt voor de toepassingsdatum van de nieuwe verordening. Het op de markt brengen zal dus verlengd kunnen worden totdat een beslissing genomen is voor de ingediende aanvragen.

    Producenten van insectengebaseerde levensmiddelen voeren nu uiteraard al (microbiële) kwaliteitscontrole uit en brengen producten op de markt die in orde zijn volgens het advies van het Voedselagentschap en de gangbare voedingswetgeving. Het in voege treden van de nieuwe Novel Food verordening betekent niet dat de producten plots onveilig zijn. Het betekent wel dat ze nog meer dan nu onderzocht en gedocumenteerd zullen moeten worden. Een deel van de consumenten worstelt nog met een aversie tegen insectengebaseerde producten. De nieuwe Novel Food verordening moet in een juist perspectief geplaatst worden. Hopelijk zal ze de drempel voor de consument om insectengebaseerde levensmiddelen op het menu te zetten niet verhogen. Feit blijft dat we onze huidige (en nog steeds toenemende) vleesconsumptie niet zullen kunnen volhouden. We hebben er dus alle belang bij om positief te blijven staan tegenover de ontwikkeling van alternatieve eiwitbronnen en tegenover de opname ervan in ons voedingspatroon.

     

    ARTIKELENREEKS: ALTERNATIEVE VOEDSELBRONNEN

    In het kader van de themagroep ‘Alternatieve Voedselbronnen’ van het platform ‘Duurzaamheid’ zal onze Radar-nieuwsbrief de komende edities – naast een aantal artikels over oliehoudende zaden, niet-oliehoudende zaden, rubisco en heterotrofen – een reeks bevatten waarin de bestaande kennis en nieuwe evoluties op het vlak van insecten (voor humane voeding) zullen worden toegelicht. Naast bovenstaand artikel, waarin ingegaan werd op de belangrijkste bronnen, volgen in de toekomst nog artikels over de verwerking van insecten.

    De reeks over insecten wordt geschreven door de onderzoekers van Flanders’ FOOD CORNET-project ENTOMOFOOD.

    Voor meer vragen kan u steeds bij hen terecht. De auteurs van dit eerste artikel zijn Sanne Lenaerts en Leen Van Campenhout. Deelnemen als bedrijf aan ENTOMOFOOD is ook nog steeds mogelijk.

     

    BRONNEN

    Van Der Borght, M., Van Campenhout, L., Verbinnen, B., Boeckx, H. & Claes, J. (2015). Het gebruik van meelwormen in voeding: voedingswaarde, risico’s en wetgeving. Food Science & Law, 2, 70 – 79.

    Gemeenschappelijk advies SciCom 14-2014 en HGR Nr. 9160 Betreft: Voedselveiligheid van insecten bestemd voor humane consumptie (dossier Sci Com 2014/04; HGR dossier nr. 9160) Advies goedgekeurd door het Wetenschappelijk Comité van het FAVV op 12 september 2014 en gevalideerd door het College van de Hoge Gezondheidsraad (HGR) op 3 september 2014

    Verordening (EG) nr. 258/97 van het Europees Parlement en de Raad van 27 januari 1997 betreffende nieuwe voedingsmiddelen en nieuwe voedselingrediënten

    Vragen en antwoorden over de toepassing van de ‘novel food’ wetgeving inzake insecten en levensmiddelen op basis van insecten voor humane consumptie en de evolutie in de volgende jaren

  • Hoe als bedrijf aan de slag met eetbare insecten?

    De trend is gezet

    Eetbare insecten vinden hun intrede in onze Westerse eetcultuur als duurzame bron van dierlijke eiwitten. Enkele voedingsbedrijven brachten al producten op de markt waarin een klein aandeel insecten, meestal de gewone meelworm of de kleine meelworm (ook buffaloworm genoemd), verwerkt zit. De onderzoeksgroep Lab4Food van de KU Leuven Technologiecampus Geel en de Onderzoeksgroep Voeding van de Katholieke Hogeschool Vives te Roeselare hebben de handen in elkaar geslagen om de toepassing van eetbare insecten in Westerse voedingsproducten verder uit te rollen naar de voedingsindustrie. In beide onderzoeksgroepen bekijken we al sinds een paar jaren via welke processtappen je de gewone meelworm en de kleine meelworm op een rendabele manier in een levensmiddel kan verwerken. We willen die insectensoorten dan vooral op een onzichtbare wijze in een voedingsmiddel krijgen, dat uiteraard smakelijk én betaalbaar is voor de consument. 

    De kennis is er, nu nog een marktstrategie

    De kennis en ervaring die we opgedaan hebben, vaak in samenwerking met bedrijven uit de insectensector en de voedingssector, willen we nu transfereren naar een ruime doelgroep van bedrijven over de hele keten heen. Dit kan in een TETRA-project, getiteld “Toepassing van eetbare insecten in Westerse voedingsproducten” (ENTOMOFOOD), dat we zullen indienen in de oproep van februari 2015. In het project willen we via een collectieve aanpak enkele belangrijke horden nemen. In eerste instantie hebben veel bedrijven nood aan een concrete strategie om insectengebaseerde levensmiddelen te vermarkten. Vragen die zich stellen op gebied van marktstrategie zijn bijvoorbeeld:

    • Hoe groot is momenteel het aandeel van de consumenten dat bereid is om levensmiddelen waarin insecten niet zichtbaar verwerkt werden in het voedingspatroon op te nemen?

    • Hoe realiseren we een herhaalde aankoop?

    • Wat is de te verwachten productlevenscyclus?

    • Welke distributiekanalen geven de beste kansen op een lucratieve vermarkting?

    Daarnaast stellen zich op praktisch vlak nog vragen rond de verwerkbaarheid van insecten op industriële schaal. 

    Het project ENTOMOFOOD

    Deze probleemstelling vertaalt zich in concrete doelstellingen voor ENTOMOFOOD. De hoofddoelstelling van het project is om productinnovatie in de voedingsindustrie op basis van eetbare insecten te faciliteren. Daartoe reikt het project twee leverbaarheden aan: (1) een wegwijzer voor de vermarkting van levensmiddelen waar insecten in verwerkt zijn en (2) de productieprocessen op industriële schaal voor enkele (max 4) stabiele halffabrikaten (pasta en/of poeder) waarmee voedingsbedrijven vervolgens zelf productontwikkeling kunnen doorvoeren en met bijhorende instructies voor gebruik (zoals houdbaarheid, voedselveiligheid, nutriëntsamenstelling, …), een kostenanalyse en enkele case studies ter illustratie (i.e. een halffabrikaat verwerkt tot een eindproduct). Het 2-jarige project is inhoudelijk afgebakend (i) doordat op twee specifieke insectensoorten gewerkt wordt (in hoofdzaak de meelworm en in een later stadium de buffaloworm) en (ii) doordat deze soorten enkel op niet zichtbare wijze in een levensmiddel verwerkt worden (d.w.z. halffabrikaten zonder herkenbare fragmenten). 

    Iets voor uw bedrijf?

    Dit project is gericht naar voedingsbedrijven, onder andere bedrijven actief in vleesverwerking, vleesvervangers, bereiding van kant-en-klaar maaltijden, salades, …

    • Distributiesector, onder andere supermarktketens

    • Toeleveranciers van apparatuur voor verwerking van insecten (droogovens, vriesdrogers, microgolfdrogers, cutters, vermaling, extruders, …)

    • Insectenkwekers, -verwerkers en -verkopers

    • Cateringservices, traiteurs, restaurants, online webwinkels voor voedingsproducten, …

     

    Wat levert deelname aan het project op?

    1. U stuurt mee het project (vb. vragen opgenomen in het marktonderzoek, keuze van eenheidsbewerkingen uitgevoerd op de insectensoort, keuze van de vorm van het levensmiddel uitgewerkt als eindproduct, …)

    2. U breidt uw netwerk uit met potentiële leveranciers en afnemers van insectengebaseerde levensmiddelen.

    3. U hebt als eerste inzage in de projectresultaten en ook in grotere mate van detail (concurrentieel voordeel en snellere toetreding tot de markt dan niet-deelnemende bedrijven).

    4. U maakt kennis met Lab4Food, Vives en Cebud en de diensten die wij uw bedrijf kunnen bieden voor productontwikkeling en procesoptimalisering.

     

    Hoe deelnemen?

    Neem contact op met hoofdaavrager Lab4Food, KU Leuven Technologiecampus Geel, Kleinhoefstraat 4, 2440 Geel, Dr. Ir. Leen Van Campenhout, leen.vancampenhout@kuleuven.be, 014/56.23.10

     

  • Wat eten we vanavond? Broodje sprinkhaan!

    'Trop' is te veel

    De gemiddelde eiwitbehoefte voor volwassenen bedraagt 0,8 gram per kilogram lichaamsgewicht per dag. Uit de meest recente voedselconsumptiepeiling (VCP) 2003 bij Nederlandse jongvolwassenen blijkt dat de inname van eiwit gemiddeld 1,1 gram/kg/dag bedraagt, 37% meer dus dan de eigenlijk eiwitbehoefte. Deze eiwitten komen grotendeels uit vlees en vleesproducten (Tabel 1).

    1 . Bijdrage van voedingsmiddelen aan de inneming van eiwit voor 19-30-jarigen (Bron: www.voedselconsumptiepeiling.nl)

    Productgroepen

    Eiwit (%)

    Vlees en vleesproducten

    32,6

    Melkproducten

    24,2

    Granen en graanproducten

    19,8

    Aardappelen en andere knolgewassen

    3,2

    Koek, gebak en biscuit

    3,0

    Vruchten

    2,5

    Diversen

    2,4

    Groenten

    2,1

    Vis-, schaal- en schelpdieren

    2,0

    Eieren

    1,6

    Suiker en zoetwaren

    1,6

    Niet alcoholische dranken

    1,5

    Soepen, bouillon

    1,3

    Alcoholische dranken

    0,9

    Kruiden, sauzen en specerijen

    0,9

    Peulvruchten

    0,2

    Vetten

    0,1


    Met de stijgende wereldpopulatie dringen alternatieve eiwitbronnen zich op. Verwacht wordt dat de consumptie van vleesproducten tot 2050 zal verdubbelen en dit terwijl veeteelt nu al 70% van het wereldwijde landbouwareaal inneemt. Jaarlijks verdwijnt dan ook netto 3 miljoen hectare bos als gevolg van veeteelt: 88% van de ontbossing van het Amazonewoud is het gevolg van de aanleg van graasland en maïs- en sojaplantages voor veevoeder. Er is dan ook 7 kilogram graan nodig voor de productie van 1 kilogram rundvlees. En dit terwijl 80% van het veevoeder, voornamelijk maïs en soja, in feite zelfs rechtstreeks geschikt is voor humane consumptie.

    Insecten:'les fruits de terre'

    Wegens de lage ecologische voetafdruk van insectenkweek, zouden insecten een perfecte alternatieve, sociaal aanvaardbare eiwitbron kunnen vormen. Ze nemen veel minder plaats in beslag, vermenigvuldigen zich snel en zijn gewend om dicht bij elkaar te leven en in het donker. Daarnaast stoten insecten in vergelijking met vee tachtig keer minder methaan uit voor hetzelfde productiegewicht en produceert een varken acht tot twaalf keer zoveel ammoniak per kilogram groei als krekels en tot wel vijftig keer zoveel als sprinkhanen.

    Insecten zetten hun voeder bovendien veel efficiënter om naar vlees. Door hun koudbloedige natuur hoeven ze immers geen warmte te produceren. Slechts 10% van het voeder voor vleeskoeien wordt omgezet in vlees, terwijl dat bij insecten kan oplopen tot meer dan 40%. Hierdoor zijn er dus ook minder mestproblemen. Daarnaast kan ook een groter aandeel van het dier als vlees worden gebruikt: ongeveer 90% bij een insect tegenover 50% bij een koe of een varken. Alles bij elkaar beschouwd leveren insecten voor een gelijke hoeveelheid voeder ongeveer twintig keer zo veel vlees dan runderen.

    Entomofagie, of het eten van insecten, is dagelijkse kost voor 80% van de wereldbevolking. In niet minder dan 98 landen staan insecten gewoon op het menu en worden ze dikwijls zelfs als delicatesse geconsumeerd.

    Een van de redenen waarom men in onze contreien niet gewoon is om insecten te eten, heeft te maken met het feit dat er weinig insecten beschikbaar zijn om te oogsten. Immers, wereldwijd bestaan er ongeveer 1.400 verschillende soorten insecten die geschikt zijn voor humane consumptie - hiervan leeft 24% op het Amerikaanse continent, 24% in Azië, 38% in Afrika en slechts 2% in Europa.


    KATHO heeft een kennisrapport opgesteld binnen het project GROEI.kans waarin de mogelijkheden en aandachtspunten bij de kweek, verhandeling en verwerking van insecten worden geschetst. Naast tips voor de kweek worden daar ook kostprijs, verwerkingskosten en voedselveiligheid besproken

    Ready, set , cook!

    Volwassenen hebben slechts een 100 tal gram insectenvlees nodig om in de dagelijkse behoefte voor eiwit, ijzer en vitamine B te voorzien. Maar hoe kunnen we er nu voor zorgen dat insecten als alternatieve eiwitbron ook actief in gebruik geraken?

    We kunnen insecten natuurlijk consumeren in hun pure vorm, al staat de Westerse geest hiervoor misschien niet altijd even open. Net zoals dit nog niet zodanig lang geleden gebeurd is voor de kreeft, zouden restauranthouders hierin een actieve rol kunnen spelen. Daarnaast kunnen insecten vermalen worden of kunnen de eiwitten eruit geëxtraheerd worden als proteïnerijke vulling in bijvoorbeeld pizza’s en vleeskroketten. Een derde mogelijkheid zit in de Single Insect Cell Protein (SICP) technologie. Hierbij worden insecteneiwitten in een fermentor geproduceerd door gebruik te maken van insecten cellijnen. De zo verkregen eiwitten kunnen op dezelfde manier worden toegepast als vermalen insecten of geëxtraheerde eiwitten ter vervanging van gangbaar vlees. Onderzoekers aan de Universiteit van Wageningen richten zich op het ontwikkelen van dergelijke insectencellen als hygiënische bron van insecteneiwit.

    Insecten vallen binnen de scope van de `novel food'-verordening (EG) 258/97. Dit betekent dat voordat insecten als voedingsmiddel op de markt mogen worden gebracht in Europa er een aanvraagprocedure moet worden doorlopen bij de Europese Commissie.

    De ecoshop van Peter De Batist (Borgerhout) kreeg van het Federaal Voedselagentschap bij uitzondering de toelating om (gevriesdroogde) insecten te verkopen voor menselijke consumptie.


    Wie alvast zelf creatief aan de slag wil gaan met insecten, kan een beroep doen op het in april gelanceerde ‘Het insectenkookboek’ met recepten voor sprinkhanenspiesjes, insectenkoekjes, insectensalade en nog veel meer.

    Bronnen

    • Vereniging Nederlandse Insecten Kwekers (VENIK) – www.venik.nl
    • Wageningen 2009 De humane eiwitbehoefte en eiwitconsumptie en de omzetting van plantaardig eiwit naar dierlijk eiwit
    • RIVM. Voedselconsumptiepeiling 2003. Online gegevens. Bilthoven. www.rivm.nl/vcp. Accesdatum 26/04/2012.
    • Vlaams Parlement stuk 1530 (2011-2012) Nr. 1 Voorstel van resolutie van de heren Dirk Peeters en Hermes Sanctorum betreffende een duurzamere voedselproductie en -consumptie in Vlaanderen
    • Dennis G. A. B. Oonincx, Joost van Itterbeeck, Marcel J. W. Heetkamp, Henry van den Brand,
    • Joop J. A. van Loon, Arnold van Huis. An Exploration on Greenhouse Gas and Ammonia Production by Insect Species Suitable for Animal or Human Consumption. 2010. PlosOne Volume 5 (12) e14445.
    • LowTech magazine 29 oktober 2011. Insectenvlees: een alternatief voor vegetarisme?
    • Wageningen World 2010 nr. 3. Insecten als eiwitbron. De meest veelzijdige stukjes vlees.
    • Arnold van Huis. Insecten als voedsel. 2006. In: Huigens T. & de Jong P. (eds.) Muggenzifters en mierenneukers: insecten onder de loep genomen. Laboratorium voor Entomologie. Wageningen universiteit. p 246-255.
    • Verkerk M.C., Tramper J., van Trijp J.C.M. & Martens D.E. (2007) Insect cells for human food, Biotechnology Advances, 25, 198-202.
    • Belgische Senaat. Handelingen nr. 4-83 van 9 juli 2009.

    Meer Info

Projecten over Insecten

Events over Insecten